waardestellingen

Kunst in Breda – deel 4

Het project #KunstinBreda is afgerond. Natuurlijk zijn er ook in Breda in de loop der tijd  waardevolle werken verloren gegaan. Met dit project heeft de gemeente Breda ervoor gekozen om de kunst te inventariseren/waarderen voordat enige bedreiging van het werk aan de orde is. MSTATEMA is bij het project betrokken als projectleider.

De centrale vraag was: is de cultuurhistorisch waardevolle kunst in Breda voldoende beschermd? Vanuit deze vraag hebben we drie fases doorlopen. Allereerst de inventarisatie. Om welke werken gaat het eigenlijk? Welke periode onderzoeken we? Om de resultaten inzichtelijk te maken, te presenteren en te vergelijken heeft MSTATEMA een database opgesteld.  De inventarisatieperiode betreft 1850-nu, voor de waardering hebben we iets meer afstand genomen en is 1990 het eindjaar. Bij deze keuze speelden zaken als de Val van de Muur, het einde van de Koude Oorlog en de opkomst van het Postmodernisme een rol. Vervolgens hebben we de objecten vanuit verschillende invalshoeken – materiaal, techniek, ontwerpjaar, kunstenaar, soort werk, ed. – kunnen bekijken en hebben we categorieën samengesteld. Vragen die in deze fase zijn gesteld: wanneer ontstijgt het werk het ambachtelijke en wordt het kunst? Hoe ga je om met werk dat vooral een zeer hoge cultuurhistorische waarde heeft? Zoals gedenktekens, maar ook carnavalsbeelden. Om goed te waarderen moet je op meerdere argumenten kunnen vergelijken. Een kunstwerk is onderdeel van meerdere verhalen. Het onderzoeken van de categorieën leverde verschillende inzichten op. Zo is kunst op begraafplaatsen beter te waarderen binnen de context van een inventarisatie/waardering van begraafplaatsen dan als kunstobject. Uit het onderzoek rolden bovendien twee uitgebreide categorieën: religieuze kunst en naoorlogse kunst. Voor de waardering van deze twee categorieën hebben we externe deskundigen gevraagd (zie hieronder). De bescherming van de objecten zal plaatsvinden op basis van de monumentenverordening. In Breda betekent dit dat er voor het te beschermen object een erfgoedmeetlat wordt ingevuld. De (cijfermatige) score geeft vervolgens aan hoe de gemeente met het kunstwerk omgaat.

De waardering van de religieuze kunst leverde een uitgebreide rapportage op en de conclusie dat het om topwerk gaat. De naoorlogse kunst is wat minder spectaculair, maar er zijn (nationale) uitschieters. De overige kunst is vooral representatief voor de cultuurhistorische waarde, eveneens met uitschieters. Zie afbeeldingen, kruisbeeld uit 1930 van Leen Douwes te Bavel (foto afd. cultuur, gem. Breda) en een opalinewerk uit 1964 van Joep Nicolas bij de KMA (foto MSTATEMA).

De resultaten worden gekoppeld aan de cultuurhistorische kaart en zichtbaar worden gemaakt onder andere via het Erfgoedweb Breda. De samenwerking van de klankbordgroep en de gemeente binnen #KunstinBreda heeft duurzame relatie opgeleverd, waarbij er afspraken zijn gemaakt om elkaar op de hoogte houden van de ontwikkelingen op het gebied van de kunstwerken.

Bij dit project zijn betrokken:
– opdrachtgever met lange adem: afdeling erfgoed, met name Marc Berends en Diewert Berben
– meewerkend projectleider met passie voor waarderen en ordenen: Marjanne Statema
– klankbordgroep met uitgebreide kunstkennis, geworteld in de stad: Yvon Né (yne.nl) en Gerard van den Berg
– archieftijger: Gerard Otten
– deskundigen op het gebied van de naoorlogse en hedendaagse kunst: Nils van Beek en Christiane Bosman (TAAK.me)
– deskundige met onuitputtelijke kennis en nieuwsgierigheid van en naar religieuze kunst: Bernadette van Hellenberg Hubar (vanhellenberghubar.org)

Zie ook Kunst in Breda, deel 1, deel 2 en deel 3 en twitter

Augustus 2017